Pokazywanie postów oznaczonych etykietą aksjologia. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą aksjologia. Pokaż wszystkie posty
Zajęcia nie zaczynają się w próżni…

Zajęcia nie zaczynają się w próżni…

Pierwsze zajęcia. Nowy przedmiot, nowa grupa, czasem nowy prowadzący. Można zacząć od przedstawienia programu, efektów uczenia się, zasad zaliczenia i literatury. Wszystko to jest potrzebne. Ale można też zacząć od pytania nieco wcześniejszego: z czym właściwie przychodzimy na te zajęcia?



Nie chodzi tylko o wcześniejszą wiedzę. Każdy z uczestników zajęć – osoba studiująca, ale również wykładowca – pojawia się na nich z własnymi doświadczeniami, przekonaniami, emocjami, zainteresowaniami i niepokojami. Nie zostawiamy ich przecież w szatni razem z kurtką. Jesteśmy podmiotami poznającymi świat z jakiegoś miejsca i w jakichś okolicznościach.

Wykładowca także nie przychodzi na zajęcia jako przezroczysty przekaźnik wiedzy. Ma własną biografię, doświadczenie zawodowe i życiowe, hierarchię ważności spraw, sposób patrzenia na rzeczywistość. Jego perspektywa również jest perspektywą podmiotu.

Pokazany na pierwszych zajęciach schemat może stać się początkiem rozmowy: A co Państwo umieściliby wokół naszych zajęć? Co tworzy dzisiaj kontekst Państwa studiowania, myślenia i działania? Co należałoby wykreślić z mojego rysunku, co dopisać, a co przesunąć bliżej jego centrum?

Odpowiedzi zapewne będą różne. Dla kogoś ważniejsze od rozwoju sztucznej inteligencji mogą być koszty życia albo niepewność przyszłej pracy. Ktoś wskaże klimat, relacje rodzinne, zdrowie, kulturę popularną, samotność, migracje albo presję sukcesu. Jeszcze ktoś może uznać, że żadne z czterech wskazanych haseł nie opisuje świata, w którym żyje na co dzień.

W ten sposób prosty rysunek zaczyna mówić o czymś więcej: o kontekście doświadczeniowym podmiotu. To, czego się uczymy, nie trafia przecież do pustego naczynia. Nowe pojęcia, teorie i wyniki badań spotykają się z tym, co już przeżyliśmy, wiemy, sądzimy i wartościujemy. Ten sam tekst przeczytany przez dwie osoby może prowadzić do odmiennych odczytań; ten sam problem socjologiczny, filozoficzny czy etyczny może wyglądać inaczej z różnych miejsc doświadczenia.

Nie oznacza to, że skoro każdy patrzy ze swojej perspektywy, wszystkie sądy są równie trafne. Uświadomienie sobie własnego punktu widzenia nie zwalnia z obowiązku jego sprawdzania – przeciwnie, może być początkiem bardziej krytycznego poznania. Możemy pytać, skąd biorą się nasze przekonania, na czym je opieramy, czego w naszej perspektywie nie dostrzegamy i co zobaczyłby ktoś stojący w innym miejscu.

Dlatego w centrum rysunku znajdują się „wez i nasze zajęcia”, a nie same „zajęcia”. Prowadzący także należy do sytuacji, którą współtworzy. Zarazem „nasze” oznacza, że po rozpoczęciu spotkania mój kontekst doświadczeniowy spotyka się z kontekstami doświadczeniowymi innych osób. Zajęcia stają się jednym z miejsc, w których te perspektywy mogą się spotkać, ujawnić, zderzyć, a czasem – zmienić.

Może więc zanim na pierwszych zajęciach zapytamy: „Czego będziemy się tutaj uczyć?”, warto postawić pytanie wcześniejsze: „Z jakiego świata każde z nas tutaj przyszło?”… I dopiero potem sprawdzić, co z tego spotkania wyniknie.

A gdy zajęcia się skończą, może wrócimy do punktu wyjścia i sprawdzimy, czy świat, z którego na nie przyszliśmy, nadal widzimy tak samo…
Więcej, mniej czy inaczej?

Więcej, mniej czy inaczej?

Różnimy się między sobą, różnią się rzeczy, zjawiska, sytuacje. To oczywiste. Mniej oczywiste jest natomiast pytanie: jak się różnią? Czy czegoś jest po prostu więcej albo mniej, czy też mamy do czynienia z czymś innym?



W pierwszym przypadku mówimy o różnicy ilościowej. A i B mają pewną wspólną cechę, ale w różnym stopniu, natężeniu, liczbie czy rozmiarze. Jeden przedmiot może być cięższy od drugiego, jedna osoba wyższa od innej, w jednym zbiorze może znajdować się więcej elementów niż w drugim. Najprościej: różnica ilościowa to „więcej lub mniej tego samego”.

Inaczej jest z różnicą jakościową. Nie pytamy już tylko, czego jest więcej lub mniej, lecz z czym właściwie mamy do czynienia. Woda i lód różnią się stanem skupienia, samochód elektryczny i spalinowy – rodzajem napędu, kawa i herbata – rodzajem napoju. Najprościej: różnica jakościowa to „coś innego”, a nie tylko więcej lub mniej tego samego.

Po co właściwie zawracać sobie tym głowę? Choćby dlatego, że pomylenie tych dwóch rodzajów różnic może prowadzić do całkiem praktycznych błędów. Łatwo bowiem zacząć mierzyć to, co należałoby najpierw rozróżnić. Możemy policzyć, ile razy student zabrał głos podczas zajęć, ale dziesięć zdawkowych wypowiedzi nie musi znaczyć tego samego co jedna wypowiedź, która zmieniła tok dyskusji. Możemy policzyć publikacje naukowca, przepracowane godziny czy przeczytane książki, ale więcej publikacji nie musi oznaczać lepszej nauki, więcej godzin – lepszej pracy, a więcej przeczytanych książek – większej mądrości.

Rozróżnienie ilości i jakości chroni więc przed pokusą sprowadzania wszystkiego do liczb. Liczby mogą powiedzieć bardzo dużo, ale niekoniecznie powiedzą nam, czego właściwie jest dużo i czy kolejne jednostki rzeczywiście oznaczają „więcej tego samego”. W badaniu życia społecznego ma to znaczenie szczególne: zwiększenie częstotliwości jakiegoś zachowania może być czymś innym niż pojawienie się nowego sposobu działania, nowej relacji czy nowego znaczenia.

Sprawa komplikuje się jeszcze bardziej, ponieważ zmiany ilościowe mogą prowadzić do zmian jakościowych. Najbardziej obrazowy przykład daje woda. Możemy stopniowo obniżać jej temperaturę – a więc zmieniać pewną wielkość – aż w określonych warunkach nastąpi przemiana fazowa i ciecz stanie się ciałem stałym. To, co przez pewien czas było „coraz mniej”, w pewnym momencie prowadzi do „inaczej”.

Podobnych przykładów warto szukać również w życiu społecznym. Czy człowiek korzystający ze smartfona przez godzinę i człowiek organizujący za jego pośrednictwem niemal całe swoje życie różnią się tylko ilością czasu korzystania z urządzenia? Czy też w pewnym momencie zmienia się również jakość komunikowania się, relacji z innymi i funkcjonowania w świecie? Gdzie kończy się „bardziej”, a zaczyna „inaczej”? Granica nie zawsze jest oczywista – i właśnie dlatego warto o nią pytać.

Znajomość rozróżnienia ilości i jakości nie jest zatem wyłącznie ćwiczeniem z logiki czy filozofii. Przydaje się przy czytaniu wyników badań, ocenianiu ludzi i procesów, porównywaniu zjawisk, formułowaniu argumentów, a nawet w zwyczajnych sprawach życia codziennego. Pomaga zauważać, że nie wszystko, czego jest więcej, jest przez to lepsze, a nie wszystko, co inne, daje się opisać jako więcej lub mniej tego samego.

Może więc, zanim zapytamy: „ile?”, warto czasem zapytać: „czy to nadal jest to samo?”.
Powrót do podstaw i wartości poznania

Powrót do podstaw i wartości poznania

W dzisiejszym świecie nadmiaru informacji łatwo jest zgubić się w zalewie opinii i komentarzy. Dlatego należy pamiętać o fundamentach rzetelnego poznania.


Pierwszym krokiem powinno być skupienie się na samym przedmiocie nauki, a dopiero potem na literaturze mu poświęconej. Takie podejście pozwala uniknąć pułapki powierzchownego poznania.

Drugim kluczowym aspektem jest otwartość na treść wypowiedzi, niezależnie od jej autora. Takie podejście umożliwia rzetelną analizę i zrozumienie różnorodności poglądów.

Trzecia zasada to niezależność w poszukiwaniu prawdy. Kierowanie się w pierwszym rzędzie siłą argumentu, a nie autorytetem, pozwala na autentyczne odkrywanie i rozwój poznawczy.

W tutoringu te zasady odgrywają kluczową rolę. Relacja mistrz-uczeń opiera się na zaufaniu, otwartości i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań. Właśnie do takich wartości trzeba wracać, budując skuteczny i inspirujący proces nauczania.

Pomyśl, jak te proste, a zarazem fundamentalne zasady mogą wpłynąć na codzienną pracę edukacyjną.

Zobacz także: Rozmaitości WZ: Gdyby ktoś mnie zapytał…(2)
Karty Dixit i filozofia? Oczywiście!

Karty Dixit i filozofia? Oczywiście!

Wykorzystanie kart Dixit w zajęciach z filozofii może być świetnym sposobem na kreatywne i angażujące wprowadzenie do tematyki filozoficznej, między innymi w zakresie ontologii, epistemologii i aksjologii.


Ontologia / zapytajmy o naturę bytu, istnienia, rzeczywistości…

1. Czy to, co przedstawia dana karta realnie istnieje? Czy obraz odnosi się do rzeczywistości fizycznej czy może do świata idei?

2. Jakie byty lub obiekty z obrazu są dla Ciebie bliskie, ważne? Czy one są materialne, niematerialne, symboliczne?

3. W jaki sposób przedstawiony na karcie obraz ilustruje pytanie o to, co istnieje w sposób niezależny od naszego doświadczenia?

4. Jak moglibyśmy zinterpretować relacje między elementami przedstawionymi na karcie? Czy mogą one symbolizować zależności bytowe, np. między substancją a przypadłością?

5. Czy obraz na karcie odnosi się do bytu jednostkowego (indywidualnego) czy może wskazuje na jakąś ogólną kategorię bytu?


Epistemologia / zapytajmy o wiedzę, sposoby poznawania rzeczywistości i granice poznania…

1. Co może symbolizować obraz w kontekście naszego poznawania świata? Czy obraz sugeruje, że nasza wiedza jest ograniczona lub niepewna?

2. Jakie elementy obrazu mogą odnosić się do zmysłów lub rozumu jako narzędzi poznania rzeczywistości?

3. Czy obraz przedstawia sytuację, w której coś zostaje poznane w sposób bezpośredni, czy może wskazuje na pośredni sposób zdobywania wiedzy, np. przez symbole, metafory itp.?

4. Jak obraz na karcie może ilustrować różnicę między subiektywnym a obiektywnym poznaniem?

5. Czy obraz sugeruje, że istnieją granice ludzkiego poznania? Co w obrazie może wskazywać na takie ograniczenia (np. tajemniczość, ukryte elementy)?


Aksjologia / zapytajmy o wartości, moralność, estetykę…

1. Jakie wartości (etyczne, estetyczne i in.) mogą być związane z tym, co przedstawia karta? Czy to są wartości pozytywne, negatywne, czy może ambiwalentne?

2. Czy obraz sugeruje jakiś konflikt wartości? Jakie wartości wchodzą tutaj w rachubę i czy możemy mówić o ich hierarchii?

3. Jakie emocje wzbudza obraz i czy można je powiązać z jakimiś wartościami moralnymi lub estetycznymi (piękno, brzydota, dobro, zło)?

4. W jaki sposób obraz na karcie może odzwierciedlać różne podejścia do problemu wartości (hedonizm, stoicyzm, relatywizm)?

5. Czy przedstawiona scena może być interpretowana w kontekście wartościowania życia ludzkiego, przyrody lub jakichś wyższych celów? Co w obrazie wskazuje na taką interpretację?


Karty Dixit, ze względu na swoją symbolikę i otwartość interpretacyjną, mogą być świetnym narzędziem do poruszania abstrakcyjnych problemów filozoficznych w sposób twórczy i angażujący.

Copyright © Pan Tutor , Blogger